İnme belirtileri: adım adım BE‑FAST kontrolü
Yanında bulunan kişi için adım adım inme belirtileri kontrolü: denge, görme, yüz, kollar ve konuşma. Araç, kişinin en son ne zaman normal görüldüğünü kaydeder ve ambulans gelene kadar ne yapılması gerektiğini söyler.
Nasıl kontrol edilir
3 adımKişinin en son ne zaman normal görüldüğünü.
Her adım tek bir sorudur; istediğinizi atlayabilirsiniz.
Herhangi bir belirti bulursanız hemen, sonunu beklemeden.
Beş belirtiyi kontrol edin, saati not edin ve yardım çağırın
BE-FAST kontrolü
Kişi şu durumdaysa kontrol etmeden hemen arayın:
- bilinci kapalı ya da tepki vermiyor
- normal nefes almıyor ya da nöbet geçiriyor
- ani ve çok şiddetli baş ağrısından yakınıyor
Saat
Kişi en son ne zaman normal görüldü?
Bu, doktorun ilk sorusudur ve yirmi dakika sonra hatırlamak zorlaşır.
Özellikler
Neler yapabilirsiniz
- İnme belirtilerini BE-FAST şemasına göre kontrol etmek
- Bulunduğunuz ülkenin numarasıyla ambulans çağırmak
- Kişinin en son normal olduğu saati kaydetmek
- Ayna birleşimiyle yüzdeki asimetriyi görmek
- Sağlık ekibine saati ve belirtileri büyük yazıyla göstermek
- Ambulans gelene kadar ne yapılacağını ve ne yapılmayacağını öğrenmek
Neden FAST değil de BE-FAST
FAST şeması — yüz, kol, konuşma, zaman — afişlerde yer alan klasik şemadır. Beynin ön dolaşımındaki hasarın belirtileri etrafında kurulmuştur ve arka dolaşıma karşı neredeyse kördür. 2024 tarihli geriye dönük bir çalışmada arka dolaşım inmelerinin %39,1’i FAST ile tanınamayacaktı; bu grupta duyarlılık FAST’ta %58,7, BE-FAST’ta ise %97,8 idi. Fark iki harftir: ani denge kaybı ve ani görme bozukluğu. Şiddetli baş dönmesi ve çift görmesi olan ama yüzü simetrik olan bir kişi, afişe göre “inme geçirmiyor” sayılır ve dinlenmek için uzanır. Bunun bedeli, daha fazla yanlış alarmdır. Yanındaki kişi için bu doğru bir takastır: gereksiz bir çağrının bedeli ambulansın bir seferidir, gözden kaçan bir inmenin bedeli ise kalıcı sakatlıktır. BE-FAST, FAST’tan daha zor akılda kalır; bu yüzden araç sizi adım adım yönlendirir ve şemayı ezberlemeniz gerekmez.
Sık sorulan sorular
İnmenin ilk belirtileri nelerdir?
Aniden ortaya çıkarlar: baş dönmesi ve sendeleme, çift görme ya da görmenin bir kısmının kaybı, ağız kenarının düşmesi, bir taraftaki kol ya da bacakta güçsüzlük veya uyuşma, peltek konuşma ya da sözcükleri anlayamama, ani ve çok şiddetli baş ağrısı. Anahtar sözcük “aniden”dir. Bu belirtilerden tek biri bile ambulans çağırmak için yeterlidir.
İnmede ambulans gelene kadar ne yapılmalı?
Ambulans çağırın ve kişinin en son ne zaman normal görüldüğünü söyleyin. Başı yüksekte olacak şekilde yatırın; kusarsa yan çevirin; sıkı giysileri gevşetin ve yalnız bırakmayın. İlaç, yiyecek ve su vermeyin. Kullandığı ilaçların listesini hazırlayın ve ekibe kapıyı açın.
Neden aspirin verilmemeli?
Yaklaşık her altı inmeden biri tıkanma değil kanamadır. Aspirin kanın pıhtılaşmasını azaltır ve kanama varsa onu artırır. Tomografi olmadan ikisini ayırt etmek imkânsızdır; bu nedenle hastaneye varana kadar alışılmış tansiyon ilaçları dahil hiçbir ilaç verilmez.
“En son normal görüldüğü an” ne demek?
Kişinin iyi olduğunun kesin olarak bilindiği andır. Tedavi olanakları bu andan itibaren hesaplanır: tromboliz yaklaşık 4,5 saate kadar, bazı durumlarda görüntüleme bulgularına göre 9 saate kadar; trombektomi ise uygun görüntüde 24 saate kadar. Kişi belirtilerle uyandıysa başlangıç noktası, akşam en son sağlıklı görüldüğü andır.
Süre dolduysa ne olacak?
Yine de arayın. Pencereler bir ölçüdür, tedavi için şart değildir: kararı doktor tomografiye bakarak verir. Tromboliz penceresi dışında bile yardım bununla sınırlı değildir: trombektomi, tansiyon kontrolü ve sonraki saatlerde yeni bir inmenin önlenmesi vardır.
Yüzde kayma olmadan inme olur mu?
Evet, sık olur. Arka dolaşım inmesi ani baş dönmesi, sendeleme, çift görme, bazen kusma ve hıçkırıkla başlar. Yüz simetriktir, konuşma nettir, kollar havada durur. Bu yüzden burada beş belirti var ve denge ile görme ilk sorulur.
Kamerayla yüz kontrolüne ne kadar güvenilebilir?
Bir karar vermez. Yüzün yarılarından iki ayna portresi oluşturulur ve belirgin bir farkı görmek kolaylaşır. Sağlıklı her yüzün yarıları biraz farklıdır; bu yüzden düşmüş ağız kenarı ya da göz kapağı arayın ve kişinin her zamanki görünüşüyle karşılaştırın.
Telefonla kol ölçümü neyi gösterir?
Kolun on saniyede aşağı düşüp düşmediğini: sensör, avuçtaki telefonun ne kadar eğildiğini algılar. Önemli olan iki kol arasındaki farktır, ikisinin birden yorulması değil. Bu tıbbi bir ölçüm değil, bir ipucudur: şüpheniz varsa gözünüze güvenin. Titrek bir ölçüm “normal” değil, geçersiz sayılır.
İnme ile mini inme arasındaki fark nedir?
Geçici iskemik atakta belirtiler aynıdır ama genellikle bir saat içinde kendiliğinden geçer. O anda ikisi ayırt edilemez, bu yüzden inmedeki gibi davranılır. Geçmiş belirtiler bile aynı gün doktora başvurmak için sebeptir: sonraki iki gün içinde inme riski yüksektir.
Gösterilen acil numarası doğru mu?
Numara, internet bağlantınızdan belirlenen ülkeye göre seçilir. Düğmenin yanındaki ülkeyi kontrol edin ve gerekirse değiştirin. Türkiye’de acil çağrı numarası 112’dir; 112 ayrıca tüm Avrupa Birliği’nde ve cep telefonundan birçok başka ülkede çalışır.
Bu doktorun yerini tutar mı?
Hayır. Bu, belirtileri kaçırmamanın ve zaman kaybetmemenin bir yoludur, tanı değildir. Tanı tomografiyle konur. Araç, sabaha kadar beklemeye karar verme olasılığınızı azaltır.
Elbette yapabiliriz! Fikrinizle birlikte kısa bir mesaj gönderin. Ayrıntılı konuşmak istiyorsanız e-posta adresinizi bırakın, size geri döneceğiz. Anonim kalabilirsiniz.